Jak wybrać odmianę kukurydzy na kiszonkę?

Kiszonka to kluczowa pasza objętościowa dla bydła, zwłaszcza krów mlecznych. Od jej jakości zależy zdrowie i wydajność zwierząt, szacuje się, że kiszonka kukurydziana może pokrywać nawet ~40% zapotrzebowania krowy na energię netto. 

Nic więc dziwnego, że rolnicy często zadają pytanie: jaką odmianę kukurydzy wybrać? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ wybór odpowiedniej odmiany zależy od wielu czynników. Poniżej przedstawiamy, na co zwrócić uwagę i jakie cechy powinna mieć idealna odmiana kukurydzy na kiszonkę.

Czynniki wpływające na wybór odmiany kukurydzy kiszonkowej

Decydując się na uprawę kukurydzy na kiszonkę, należy uwzględnić kilka istotnych czynników wpływających na powodzenie uprawy i jakość paszy. Oto najważniejsze z nich:

Warunki klimatyczne i glebowe

Odmianę trzeba dopasować do lokalnego klimatu, długości sezonu wegetacyjnego oraz rodzaju gleby. W chłodniejszych regionach Polski lepiej sprawdzą się odmiany wcześniejsze (o niższym FAO), które zdążą dojrzeć przed przymrozkami. 

Z kolei w cieplejszych rejonach Polski można wybrać odmiany średniowczesne lub nawet późniejsze, wykorzystując dłuższy okres wegetacji. Na słabszych stanowiskach i przy ryzyku suszy warto postawić na odmiany tolerancyjne na niedobory wody i dobrze radzące sobie na glebach o niższej żyzności.

Wyniki doświadczeń i listy odmian

Warto sięgać po odmiany sprawdzone w niezależnych badaniach, np. porejestrowych doświadczeniach odmianowych (PDO COBORU). Dane COBORU pozwalają porównać plon i parametry jakościowe różnych odmian w warunkach polowych kraju. Najlepsze odmiany często trafiają na Listy Odmian Zalecanych w poszczególnych województwach. Kierowanie się wynikami PDO i rekomendacjami dla regionu zwiększa szansę, że wybrana odmiana sprawdzi się w naszych warunkach. 

Potencjał plonowania i stabilność

Opłacalność uprawy kukurydzy w dużej mierze zależy od wysokości i pewności plonu. Odmiana powinna plonować wysoko i stabilnie niezależnie od zmiennych warunków pogodowych Warto zwrócić uwagę na cechy takie jak tolerancja na chłody wiosenne (dobry wigor początkowy), odporność na wyleganie oraz choroby (np. fuzariozę kolb i łodyg). 

Odmiany o mocnych łodygach i zdrowych roślinach dają pewność, że uzyskamy wysoki plon, który łatwo zbierzemy i zakisimy bez strat jakości.

Najważniejsze parametry odmian kiszonkowych

Na jakość i wydajność kiszonki z całej rośliny kukurydzy składa się szereg cech. Najlepsze odmiany kukurydzy na kiszonkę odznaczają się równowagą ilości i jakości – dają obfity plon masy, a zarazem zapewniają wysoką wartość pokarmową paszy. Poniżej omówiono kluczowe parametry, na które należy zwrócić uwagę przy ocenie odmian kiszonkowych:

Plon świeżej i suchej masy

Podstawą opłacalności jest wysoki plon – zarówno świeżej masy (zielonki z hektara), jak i suchej masy. Plon suchej masy wyraża rzeczywistą wydajność wartościowego materiału (bez wody) i to na niego głównie patrzą rolnicy. Dobre odmiany kiszonkowe potrafią dać ponad 15 t suchej masy z ha (czyli powyżej ~50 t zielonki/ha) w sprzyjających warunkach. 

W badaniach PDO 2025 wiele nowych odmian uzyskało plony suchej masy znacznie powyżej wzorca (100%) – np. SM Rokita i SM Zadra, które uzyskały odpowiednio 108% i 107% poziomu wzorca pod względem plonu suchej masy, co plasuje je w ścisłej czołówce kraju. 

Udział kolb i zawartość skrobi

Kolby pełne ziarna to najcenniejsza część kiszonki kukurydzianej. Ziarno dostarcza skrobi – łatwo przyswajalnej energii. Skrobia zwykle stanowi 40–45% suchej masy całej kiszonki a jej strawność dochodzi aż do 95–98%. 

Im więcej ziarna w przeliczeniu na hektar, tym wyższa wartość energetyczna paszy i lepsze wyniki produkcyjne krów (wyższa wydajność mleka). Dlatego najlepsza kukurydza na kiszonkę to taka, która obficie zawiązuje kolby i daje duży plon ziarna. Szacuje się, że kolby powinny stanowić ok. 50–55% suchej masy całej rośliny w momencie zbioru. Odmiany spełniające ten warunek zapewniają kiszonkę o wysokiej koncentracji energii. 

Strawność włókna (wegetatywnych części roślin)

Liście i łodygi kukurydzy stanowią około połowy suchej masy kiszonki, jednak zawarte w nich włókno (NDF – włókno neutralno-detergentowe) jest trudniej strawne niż skrobia z ziarna. Dlatego wysoka strawność włókna jest kolejnym pożądanym parametrem, ponieważ kiszonka z kukurydzy o wyższej strawności części wegetatywnych pozwala krowom zjeść więcej suchej masy i lepiej ją wykorzystać. 

Strawność włókna zależy od stopnia zdrewnienia łodyg oraz fazy zbioru – przejrzała, sucha kukurydza ma dużo ligniny, która jest praktycznie niestrawna. Dlatego odmiany z efektem stay-green często cechują się wyższą strawnością, bo ich łodygi i liście dłużej pozostają zielone i soczyste. 

Efekt stay-green 

Tzw. efekt zielonego liścia to cecha odmian coraz bardziej pożądana przy uprawie na kiszonkę. Odmiany te dłużej utrzymują zielone, żywe liście i łodygi nawet w okresie dojrzewania ziarna. Ma to kilka zalet: po pierwsze wydłuża okno zbioru. Po drugie, zielone części są bardziej plastyczne i soczyste, łatwiej je rozdrobnić oraz ubić w silosie, co sprzyja prawidłowej fermentacji. Kiszonka z odmian stay-green jest lepiej zakiszona (mniej powietrza, więcej kwasu mlekowego) i zawiera mniej niestrawnej ligniny. 

Wczesność (FAO) i zgodność z terminem zbioru

Choć wczesność odmiany sama w sobie nie wpływa na jakość kiszonki, to jej dopasowanie do regionu i planowanego terminu zbioru jest krytyczne dla sukcesu. Odmiana powinna osiągnąć optymalną dojrzałość kiszonkową (ok. 30–35% s.m. w całej roślinie) w dogodnym dla nas terminie. FAO jest wskaźnikiem długości okresu wegetacji.

• Odmiany wczesne (np. FAO 200–230) są preferowane w chłodniejszych rejonach lub gdy planujemy wcześniejszy siew poplonu po kukurydzy.
• Odmiany średniowczesne (FAO ok. 240–260) uchodzą za optymalne na kiszonkę w większości regionów – dają wyższy plon niż wczesne, a zwykle zdążają dojrzeć.
• Odmiany późne (FAO > 260) mogą dać rekordowe zbiory, ale wymagają długiego, ciepłego sezonu – ryzyko, że nie osiągną właściwej suchej masy przed jesienią, jest większe. 

Typ ziarna (dent czy flint)

 Kukurydze o ziarnie typu dent (zębokształtna) i flint (szklista,) różnią się budową skrobi. Ziarno dent zawiera więcej skrobi mączystej, która szybciej rozkłada się w żwaczu, natomiast flint ma więcej skrobi szklistej, trawionej bardziej w jelitach. W żywieniu krów mlecznych zaleca się pewną równowagę – zbyt łatwo fermentująca skrobia dent może obniżać pH żwacza, zaś sama skrobia flint wolniej uwalnia energię. 

Odporność na choroby i wyleganie

Na koniec warto wspomnieć, że zdrowe, stojące rośliny to warunek zebrania maksimum plonu i jakości. Dlatego przy wyborze odmiany kiszonkowej zwróćmy uwagę na odporność na fuzariozę kolb i łodyg, głownię oraz omacnicę prosowiankę. Choroby te mogą obniżać plon i pogarszać jakość kiszonki (np. mykotoksyny z fusarium w kolbach są niepożądane w paszy). Ważna jest też odporność na wyleganie – wysokie kukurydze muszą mieć mocne łodygi. Wywrócony lub złamany łan oznacza straty i trudności w zbiorze. 

Przykład: rekordowe odmiany kiszonkowe z PDO 2025

Aby lepiej zobrazować powyższe cechy, warto przytoczymy odmiany, które w najnowszych badaniach osiągnęły najwyższe wyniki. W sezonie 2025 na uwagę zasłużyły szczególnie dwie polskie odmiany: SM Rokita i SM Zadra, które są efektem współpracy dwóch polskich hodowli jakimi są Małopolska Hodowla Roślin oraz Hodowla Roślin Smolice.
Oto ich osiągi i właściwości:

SM Zadra (FAO 250) 

odmiana zarejestrowana w 2024 r., która już zdążyła zdobyć uznanie jako lider plonowania i jakości. W ubiegłych latach w badaniach COBORU osiągnęła 107% plonu świeżej masy i 105% plonu suchej masy względem wzorca, by rok później pobić te wyniki odpowiednio 109% i 107% wzorca, co potwierdza jej ponadprzeciętny potencjał. Jednak ta odmiana to nie tylko ilość, ale i jakość: 

SM Zadra została odznaczona Złotym Medalem MTP Polagra Premiery oraz Medalem Grand Prix MTP za niezwykłe osiągnięcie hodowlane i innowacyjny postęp biologiczny. Rośliny są bardzo wysokie, mocno ulistnione i zdrowe, ale jednocześnie mają wysoki udział kolb w masie. SM Zadra odznacza się również bardzo dobrym  efektem stay-green – liście pozostają długo zielone, co wydłuża okno zbioru i umożliwia zebranie kiszonki o wysokiej zawartości skrobi.

SM Rokita (FAO 250) 

Odmiana średniowczesna, która w PDO COBORU 2025 wskoczyła od razu na 1. miejsce pod względem plonu W doświadczeniach uzyskała 107% plonu suchej masy względem wzorca już w pierwszym roku badań. Charakteryzuje się potężnym wigorze i wysokimi roślinami (nawet ponad 3 metry wysokości), co przekłada się na ogromny plon biomasy. Dzięki bogatemu ulistnieniu i dużej masie zielonej zapewnia wysoką wydajność kiszonki nawet na słabszych stanowiska. 

Wyróżnia się także tolerancją na suszę i bardzo dobrze plonuje w trudniejszych warunkach glebowych. Ze względu na olbrzymią biomasę i stabilny plon, odmiana ta jest polecana zarówno na kiszonkę dla bydła, jak i do produkcji biogazu – to wszechstronny mieszaniec o dużej efektywności. W praktyce SM Rokita dostarcza ogromnej ilości paszy z hektara, co docenią hodowcy nastawieni na maksymalną produkcję masy kiszonkowej.

Wyniki osiągane przez SM Rokita i SM Zadra pokazują, że krajowe hodowle dostarczają odmian dorównujących, a często przewyższających zagraniczne pod względem potencjału kiszonkowego. 

Obie odmiany łączą wysoki plon z pożądanymi cechami (stay-green, odporność, kolba z dużą zawartością skrobi), a do tego wykazały stabilność w różnych lokalizacjach COBORU – ich znakomite wyniki powtarzały się na wielu stacjach doświadczalnych, co świadczy o szerokiej adaptacji. 

Takie odmiany można uznać za wzorcowe przykłady, którymi warto się kierować, szukając idealnej kukurydzy na kiszonkę.

Podsumowanie - jak wybrać odmianę kukurydzy na kiszonkę?

Wybór kukurydzy na kiszonkę to jedna z najważniejszych decyzji, przed jakimi staje rolnik planujący uprawę tej rośliny. Odpowiednia odmiana warunkuje nie tylko wysoki plon (a więc opłacalność uprawy), ale także jakość kiszonki, od której zależy wydajność produkcji mleka czy mięsa w gospodarstwie. 

Przy wyborze warto kierować się opisanymi wyżej kryteriami: dopasować FAO odmiany do regionu, ocenić potencjał plonowania, udział kolb, strawność i obecność cech takich jak stay-green czy odporność na suszę. 

Pomocne będą wyniki obiektywnych badań COBORU oraz doświadczenia innych rolników. Dobór odmiany to inwestycja w jakość paszy i wyniki produkcyjne gospodarstwa, dlatego warto poświęcić mu należytą uwagę.